Na początku tego artykułu warto sobie postawić pytanie, czy w Europie opłaca się jeszcze produkować wózki dziecięce? W Europie zachodniej, często nawet wśród osób związanych z branżą dziecięcą panuje przekonanie, że wózki dziecięce są do Europy wyłącznie importowane. I faktycznie prawie wszystkie firmy z Europy zachodniej przeniosły swoja produkcję do
Chin. Zdarzają się jeszcze wyjątki produkujące na europejskiej ziemi i taki przykład za chwilę opiszemy. Natomiast normą jest import z Azji – przyjrzyjmy się zatem skąd wziął się taki stan rzeczy.
Rywalizacja między Chinami, a UE
Branża wózkowa nie jest wyjątkową i tak jak inne branże, żeby zoptymalizować koszty zaczęła przenosić produkcję do Chin. W krótkiej perspektywie okazało się to bardzo opłacalne
przedsięwzięcie, w dłuższej natomiast już niekoniecznie. W tej chwili szacunkowo można określić, że około 80% wózków jeżdżących po europejskich chodnikach to import z Azji. Oczywiście to dane bardzo szacunkowe, ale faktem jest, że chiński wózek wypiera ten produkowany w Europie.
Nie jest jednak tajemnicą w branży, że europejski wózek jest wypierany przez chiński z kolejnych rynków przy pomocy nie w pełni uczciwych mechanizmów. Główne przyczyny tego zjawiska to błędy w polityce Unii Europejskiej, gdzie nie prowadzi się symetrycznej polityki względem Chin, i aby wózek europejski trafił na rynek chiński musi spełnić wiele kosztownych wymogów oraz eksporter musi zapłacić wysokie cło; podczas, gdy chińskie importowane wózki są obłożone wręcz symbolicznym cłem, kiedy trafiają na rynek UE. Inne regulacje dotyczące np. ekologii, bardzo podnoszą koszty produkcji, co uniemożliwia konkurowanie ze wschodnim producentem. Przykładem może być tu kwestia zabronionych w Europie domieszek do poliuretanów, które są dozwolone w Chinach. Europejscy producenci muszą używać droższych domieszek, co powoduje skok kosztów i to, że produkty Chińskie z tańszych w produkcji materiałów zalewają nasz rynek/ Ponieważ po odparowaniu
gazów które powstają przy produkcji, wyrób taki spełnia już normy unijne. W
branży mówi się też o dopłatach, jakimi Państwo Środka dotuje swoich producentów. Cel oczywiście jest ten sam, co w innych branżach, czyli pozbycie się konkurencji i zostanie monopolistą w kwestii produkcji danego dobra. Nie będę się też rozpisywał o kosztach pracy. Wspomnę tylko, że w Europie szczególnie wysokie są koszty pozapłacowe ponoszone przez pracodawców. Jeśli pomnożymy je przez wszystkie operacje, które są niezbędne do powstania wózka, koszt robi się ogromny.
Jak wygląda produkcja w Europie Zachodniej?
W Europie Zachodniej, po niegdyś dużej branży, pozostały jedynie pojedyncze przedsiębiorstwa. Przykładem jednego z ostatnich już producentów wytwarzających wózki w zachodniej Europie jest niemiecki producent Hartan. Jest to firma rodzinna prowadzona już przez czwarte pokolenie. Powstała jeszcze w XIX wieku, ale wó
zki wytwarza od 1950 roku. Wózki produkowane są w Sonnefeld na północy Bawarii.
Głównym rynkiem przedsiębiorstwa są Niemcy. Hartan od pewnego czasu współpracuje z marką Mercedes, mając w asortymencie kolekcje Mercedes-Benz czy AMG. Oczywiście współpraca z Mercedesem ma za zadanie ratować sprzedaż firmy. Częściej jednak wygląda to tak, jak w przypadku producenta kółek i elementów do wózków firmy Ebeso. Przedsiębiorstwo
Ebeso jest przykładem stopniowego wygaszania produkcji na
zachodzie. Właściciel postanowił zamknąć zakład. Jednak, ponieważ miał kilku lojalnych, wieloletnich pracowników postanowił, że firma będzie działać dopóki trzon tych pracowników nie przejdzie na emeryturę. Nie opłacało się jednak inwestować w nowe projekty, wiec nawiązano współpracę z prężnie działającą firmą z Polski – Klimek Plast. I t
ak polska firma prowadzona przez pana Arkadiusza Klimka przez kilka lat, na zasadzie podwykonawstwa
tworzyła nowe produkty dla firmy niemieckiej. Współpraca ta trwała do 2005 roku, kiedy niemiecka firma zakończyła działalność. Część jej produkcji przejął prawdopodobnie największy niemiecki producent części do wózków – firma Schiel GmbH. To firma również z północnej Bawarii produkująca bardzo szeroki asortyment części. W wachlarzu jej produktów znajdowały się drobne części z tworzyw sztucznych, ale również całe systemy do wózków dziecięcych i koła. Niestety Schiel GmbH zakończyło działalność w roku 2024 podzielając los innych firm branży wózkowej z zachodniej Europy. Tak właśnie dochodzimy do tego, gdzie w Europie
jest jeszcze wysoko rozwinięta branża produkcji wózków.
Europejska stolica produkcji wózków – Częstochowa
Polska jest ostatnim krajem w Europie, gdzie pozostała jeszcze wysoko rozwinięta branża posiadająca kompetencje do produkcji wózków dziecięcych. W przeciwieństwie do np. motoryzacji, gdzie sektor jest uzależniony od surowców Chińskich, w produkcji wózków dziecięcych jesteśmy samowystarczalni i możemy w Polsce produkować wózki od podstaw. W uproszczeniu można powiedzieć, że poza Chinami wózki jeszcze na świecie produkuje się w Częstochowie. W Polsce jest jeszcze kilkudziesięciu producentów wózków, a 90% z nich ogniskuje się właśnie w okolicach Częstochowy. Ale nie chodzi tylko o producentów wózków, które są wyrobem końcowym. W Częstochowie mamy rozwiniętą całą branże firm obsługujących producentów końcowych. W dalszej części opiszę przykłady takich firm, zarówno mikro, małych, średnich, jak i dużych. Wbrew pozorom współczesny wózek dziecięcy to produkt dość skomplikowany. Aby go wytworzyć nie wystarczy tylko wygiąć kilka płaskowników i zbić skrzynię na gondolę. W Częstochowie mamy zlokalizowane zakłady specjalizujące się w produkcji elementów plastikowych, takie jak Karwala, Limak, Anitex. Producentów kół, takich jak Klimek Plast czy Futerski. Producentów specjalizujących się w innych elementach, takich jak Pawex. Firm jest dziesiątki, a często inne firmy, czasem mikro-przedsiębiorcy, są podwykonawcami dla firm większych i tak tworzy się cała siatka powiązań. Ktoś musi wyprodukować linki, nity itp. Jeśli chodzi o materiały na poszycia do produkcji wózków, to również na terenie Częs
tochowy znajdują się hurtownie zaopatrujące producentów w różnego rodzaju tkaniny, zarówno polskiej jak i zagranicznej produkcji.
Dla nich głównymi odbiorcami są branża wózkowa czy też hurtownie o profilu pasmanteryjnym. Wszystko to składa się na tysiące miejsc pracy w Częstochowie i gminach ościennych. Taki sektor produkcji nie wytworzył się jednak z dnia na dzień. Historia produkcji wózków dziecięcych w Częstochowie sięga przełomu XIX i XX wieku. W okresie międzywojen
nym mamy już udokumentowanych kliku dość dużych producentów wózków dziecięcych. Po wojnie przyszła nacjonalizacja i nastały ciemne czasy komunizmu. Wiele firm znacjonalizowano i zapoczątkowano powstanie państwowej fabryki wózków dziecięcych w Poraju pod Częstochową
. Moloch który powstał, zaopatrywał w wózki kraje całego Układu Warszawskiego. Mimo nieprzyjaznego klimatu politycznego, jak grzyby po deszczu zaczęły tworzyć się mali prywatni producenci wózków.
Przykładem może być firma Kajtex, której korzenie sięgają lat pięćdziesiątych, a która nadal produkuje wózki. Działania w latach 50. i 60. z naszego punktu widzenia odbywały się praktycznie w szarej strefie, ponieważ ustrój w zasadzie zakazywał prywatnej przedsiębiorczości. Jak tylko klimat polityczny był bardziej sprzyjający, np. w latach 70., natychmiast pojawiali się nowi
producenci. W tym czasie również odchodzący pracownicy z państwowej fabryki w
Poraju zakładali swoje firmy. To powodowało, że wokół nich zaczęły powstawać formy specjalizujące się w ich obsłudze. Już w latach 80., a jeszcze bardziej w 90. zaczęła tworzyć się z tego branża zatrudniająca tysiące ludzi. Naturalnymi rynkami dla polskiej produkcji były kraje Europy Wschodniej. Na przełomie XX i XXI wieku można powiedzieć, że polscy producenci nie nadążali z produkcją na rynek rosyjski, ukraiński i pozostałych państw dawnego Układu Warszawskiego. Zaczęli również coraz odważniej wchodzić na rynki Europy Zachodniej. Dziś polskie wózki jeżdżą po wszystkich państwach Europy, a także są eksportowane poza Stary Kontynent. W zasadzie wózki polskiej produkcji można spotkać na wszystkich zamieszkałych kontynentach. Od kilku lat jednak sytuacja znacznie się pogorszyła, a główną tego przyczyną jest masowy import wózków Chińskich.
Ewolucja branży wózków dziecięcych w Europie
Jak pisałem w pierwszej części artykułu o produkcji wózków w Europie jest ona już w zasadzie ograniczona do terytorium Polski. Niestety rodzima produkcja przeżywa poważny kryzys, niektórzy wręcz uważają, że cały przemysł wózkowy w Polsce a przez to i w Europie może niebawem zniknąć. Aby mieć odniesienie obecnej sytuacji przyjrzyjmy się jeszcze nie tak dawnym czasom świetności polskich producentów. Posłużmy się może przykładami. Dwadzieścia lat temu wszedł do sprzedaży Jumper legendarny już wózek firmy Tako. W 2006 roku w szczycie produkcji dzienna produkcja wynosiła 630 sztuk. Dziś takie liczby wydają się kosmiczne i możliwe jedynie w fabrykach dalekiego wschodu. Innym przykładem jest firma Polak słynąca z wielu innowacyjnych rozwiązań w swoich wózkach. Na przełomie wieków czyli nie tak dawno, pod bramą firmy czekały kolejki samochodów, na wózki z bieżącej produkcji aby prosto z linii produkcyjnej ładować je prosto na eksport. Więcej o tamtych czasach piszę w mojej książce Polskie Wózki Dziecięce.
Aktualna sytuacja firm branży dziecięcej
A jak wygląda sytuacja dziś. Bardzo trudno o wiarygodne dane. Produkcja wózków dziecięcych w Polsce nie ma nawet swojego odrębnego PKD. Posłużę się danymi z jednego z przedsiębiorstw produkujących części do wózków. Firma ta chce zachować anonimowość natomiast obsługuje ona wielu producentów wyrobów finalnych. Dzięki temu ma rozproszonych klientów i na tej podstawie możemy zobrazować sytuację na rynku. W roku 2024 sprzedaż firmy wynosiła zaledwie 20% sprzedaży z roku 2015 i ok 35 % sprzedaży z roku 2019. Jak widzimy spadki nie są kilkuprocentowe a wręcz lawinowe. Oczywiście niektórzy producenci np. Junama ma swojego producenta części który produkuje tylko dla niej. Roan również prawie cały wózek wytwarza we własnym zakładzie. Niemniej jednak widać, że sytuacja branży jest dramatyczna. Kolejnym przykładem jest fakt, że obdzwaniając producentów podczas zbierania informacji do mojej książki dowiadywałem się o zaprzestaniu produkcji przez kolejne pomniejsze firmy. Ilość producentów wyrobów końcowych drastycznie spada. Co prawda powołano ZWIĄZEK PRACODAWCÓW PRODUCENTÓW WÓZKÓW DZIECIĘCYCH I KOMPONENTÓW PRAMS FROM POLAND który ma chronić interesy branży ale w środowisku słychać głosy, że jest to inicjatywa spóźniona i wielu nie wierzy w jej jakąkolwiek skuteczność.
Przyjrzyjmy się wiec jak jeszcze wygląda ta branża na podstawie opisu firm które produkują różnego rodzaju podzespoły. W zasadzie regułą jest, że są to firmy rodzinne. Zacznijmy od firmy małej zatrudniającej kilka osób. Takich firm obsługujących przemysł wózkowy jest wiele. Ja jako przykład wybrałem firmę Wiesław prowadzoną przez Pana Tomasza Bejm z rodziną. Korzenie firmy sięgają jeszcze lat 50-tych dwudziestego wieku. Jej założycielem był wujek Tomasza – Władysław Talma. Nazwa Wiesław pochodzi od imienia ojca Pana Tomasza który przez lata prowadził firmę. Kiedyś działalność firmy opierała się o wyroby z gumy, między innymi naciągi do wózków „pierwsze rączki”, oraz oponki do kółek. Firma z czasem się przekształciła i zaczęła produkcję części do wózków z tworzyw sztucznych. Posiada nadal zdolności do produkcji z gumy jednak tworzywa sztuczne wyparły gumę z rynku. W tej chwili firma specjalizuje się głównie w częściach do wózków dla lalek. Ze względu na sytuację w branży wózków firma Wiesław sukcesywnie poszerza zakres działalności produkcyjnej, wprowadzając nowe wyroby dedykowane różnym branżą przemysłowym: tapicerskim, odzieżowym, budowlanym, automotive i wielu innym. Kolejnym przykładem specjalizacji w obrębie branży jest firma Klimek-Plast. Korzenie firmy sięgają lat sześćdziesiątych kiedy ojciec obecnego właściciela Andrzej Klimek zakupił pierwsze wtryskarki. Pan Arkadiusz obecny właściciel jest z firmą związany niemal od urodzenia. Ponieważ zakład produkcyjny w Rędzinach był połączony z budynkiem mieszkalnym korytarzem, jak sam wspomina już raczkował pomiędzy wtryskarkami. Klimek Plast wyspecjalizował się w produkcji kółek do wózków dziecięcych. Od 2014 roku firma ma swoją siedzibę w Częstochowie przy ulicy Warszawskiej. Do niedawna funkcjonowała równocześnie produkcja w dwóch lokalizacjach ale obecna koniunktura i konieczność ciecia kosztów spowodowały ograniczenie produkcji do lokalizacji przy ul Warszawskiej. Firma posiada szerokie kompetencje w przetwórstwie wtryskowym czy wprowadzaniu nowych materiałów np. w produkcji kółek wózków dziecięcych. W tej chwili Klimek Plast posiada najprawdopodobniej najszerszą gamę wzorów kółek do wózków dziecięcych. W tym miejscu warto przytoczyć przykład wytwarzania w Europie wyrobów z poliuretanu np. opon wózków. W Europie został wprowadzony zakaz używanie niektórych substancji spieniających co powoduje konieczność stosowania kilkukrotnie droższych zamienników rzekomo ze względów ekologicznych. Oczywiście w Azji nikt się tym nie przejmuje i w Chińskich kółkach tańsze substancje spieniające są nadal wykorzystywane a kółka importowane do Europy. Jest to tylko jedne z przykładów nierówności konkurencyjnej między Europą a Azją. Firma oprócz elementów wózków dziecięcych produkuje podzespoły do branży wózków specjalistycznych rehabilitacyjnych. Współpracują z większością producentów produkujących wózki rehabilitacyjne na polskim rynku. Klimek Plast wyspecjalizował się w produkcji kółek ale warto również opisać firmy które produkują elementy plastikowe na całe wózki. Jako przykłady opiszemy firmy Anitex i Limak. Pierwsza należy do rodziny Korzekwa. Pani Anita założycielka firmy jest osobą znana i szanowaną w całym środowisku. Wózki dziecięce produkował już ojciec Pani Anity Jerzy Kamala. Córka założyła własną działalność w 1983 roku. Zaraz po ukończeniu szkoły średniej Pani Anita dostała od ojca dwie wtryskarki i rozpoczęła produkcję zabawek. W latach osiemdziesiątych w wózkach dziecięcych było mało elementów plastikowych. Wraz ze wzrostem potrzeb rynku wózkowego zaczęła się coraz większa produkcja na potrzeby producentów wózków i zrezygnowano z innych branż. Obecnie w firmie pracuje kolejne pokolenie. Jerzy Korzekwa syn Pani Anity aktywnie się udziela w radzie nadzorczej Związku Pracodawców Producentów Wózków Dziecięcych i Komponentów Prams From Poland. Firma Anitex zbudowana jest na własnym rodzinnym kapitale, bez wielomilionowych kredytów i leasingów. Natomiast usłyszałem w Anitexie historię dotacji o jaką się starali. Cały projekt uwzględniając biurokrację unijną trwał kilka lat i finalnie biorąc pod uwagę zmianę warunków rynkowych w tym czasie stał się nieopłacalny. Jak to dosadnie ujął Pan Jerzy produkcja plastików na wózek z tego projektu jest w tej chwili droższa niż zakup w Chinach całego subsydiowanego wózka. Tak oto Unia Europejska wyrzuca nasze pieniądze w błoto. Na marginesie dodam, że ostatnio słyszałem jak na Ukrainie w warunkach wojennych wprowadzenie nowej broni od pomysłu przez testy do pierwszej partii na froncie potrafi trwać 12 tygodni. Dziś firma Anitex, oprócz aktywnego działania na rzecz Związku Prams From Poland, musi szukać alternatywnych branż, dla których może być dostawcą części z tworzyw sztucznych. Posiadając ponad 30 wtryskarek oraz własną narzędziownię reprezentuje wysoki poziom technologiczny i dużą elastyczność produkcji. Kolejnym producentem którego chciałem opisać jest firma Limak. Jest to duże przedsiębiorstwo które obecnie zatrudnia około 70 pracowników ale w przeszłości ilość zatrudnionych znacząco przekraczała nawet 100 osób. Firma Limak powstała w 1984 roku, i od początku swojej działalności zajmuje się przede wszystkim wytwarzaniem artykułów z tworzyw sztucznych. Na początku działalności jak wspomina założyciel Wojciech Mrocheń były jeden pracownik i 3 wtryskarki. Pomysł na biznes zrodził się z życia gdyż ojciec Wojciecha, Leon był pierwszym w okolicy przedsiębiorcą który na masową skalę produkował wózki dla lalek. Syn zaczął od produkcji elementów plastikowych dla ojca ale szybko rozwijał biznes a popyt na części plastikowe do wózków szybko rósł. Limak to jeden z liderów podzespołów do wózków dziecięcych. Firma jest w stanie od podstaw wykonać wszystkie części do wózka dziecięcego. Od projektu, wykonania prototypu po seryjną produkcję. Limak posiada własne laboratorium czuwające nad bezpieczeństwem produktów i wieloletnie doświadczenie we wdrażaniu nowych elementów wózków dziecięcych. W dzisiejszych czasach jeśli ktoś w Europie czy na świecie wpadnie na pomysł wyprodukowania wózka zazwyczaj pierwszą myślą jest aby produkować go w Chinach. Tym czasem tego typu kompetencje mają polskie przedsiębiorstwa takie jak Limak czy Anitex co jest już w tej chwili unikatowe w skali światowej. Firma Limak cały czas się rozwija i adoptuje do warunków rynkowych. Obecnie współwłaścicielem jest syn Wojciecha, Kamil więc jest to również dobry przykład firmy rodzinnej. Mimo trudnej sytuacji na rynku Limak ciągle pracuje nad nowymi projektami i rozwiązywaniami.
W zasadzie wszystkie firmy obsługujące branżę wózków dziecięcych muszą dziś szukać klientów z innych branż aby przetrwać. A przecież wystarczyła by bardziej rozsądna polityka Unii Europejskiej chroniąca nasz rynek przed nieuczciwą supsydiowaną konkurencją z dalekiego wschodu. Nie wspomną już o kolejnych pomysłach płynących z Brukseli które podwyższają koszty produkcji Europejskich producentów i uniemożliwiają konkurencję na rynku światowym.
Avionaut i Sirius
Na zakończenie tego artykułu wspomnę jeszcze o ciekawym projekcie wózka Avionaut Sirius. Twórcą marki Avionaut jest producent części do wózków firma Karwala o której wcześniej nie wspominałem a jej produktem flagowym jest fotelik Avionaut Pixel. Obecnie firma wypuszcza na rynek wózek o nazwie Sirius. Czy to nowy trend i dotychczasowi producenci części do wózków, czyli firmy o największym potencjale w branży, zajmą się teraz również produkcją wyrobów końcowych? Myślę, że ten projekt pokaże czy branża pójdzie w tym kierunku. Puki co doceńmy, że mimo trudnej sytuacji nadal w Polsce możemy wytwarzać wózki dziecięce od projektu po wybór końcowy.
